[ تفسير ] اسرار العشق ، تفسير عرفانى قرآن به نظم ، تأليف شيخ اسد اللّه ايزدگشسب ، از مشاهير شعرا و حكما و عرفاى معاصر اصفهان ( 1303 - 1366 ق ) و از مشايخ سلسلهء نعمت اللهى گنابادى ، ملقّب به لقب طريقتى درويش ناصر على . نويسنده داراى تأليفات بسيارى به نظم و نثر به زبانهاى فارسى و عربى است كه عمدتا در مباحث عرفانى و حكمى و بعضا ادبى و تاريخى است . اسرار العشق ، مشتمل بر تفسير سورهء يوسف به نظم است همراه با مقدمه‌اى به نثر ؛ سپس آيات گفتگوى خضر و موسى ( ع ) به نظم تفسير شده است . مفسّر در مقدمهء كتاب در باب حقيقت محبت و عشق به سريان آن در همهء موجودات سخن مىگويد و اينكه چگونه حق‌تعالى به حكم احببت ان اعرف ، برحسب محبت ذاتى تجلّى كرد . حقيقت اين عشق مجهول الكنه است و همهء موجودات را عشق فطرى به مبدأ المبادى است . در همين مقدمه دربارهء اينكه تفسير وى به‌گونهء تفسير به رأى نيست . وى مطالبى به سبك عرفانى مطرح كرده و متذكر مىشود كه روش تفسير وى تطبيق معانى قصص با مراتب سلوك است و در اين باره مىگويد : « يوسف روح با اخوان قوى و مدارك از كنعان عالم ملكوت به ملك آمده و به سعى اخوان حسود به چاه طبيعت افتاده تا كاروانى از راه رسد و به حبل المتين ولايت از چاهش بركشند و به بندگيش برگيرند و به عزيز مصر ولايت او را بفروشند و عزيز او را به زليخاى نفس سپارد و نفس از هر راهى به درآيد تا او را از راه ببرد و اگر او را قصدى خواهد به همراهى نفس ، ظهور برهان ربّ مانع آيد و عصمت ، حافظ از فحشاء باشد تا بالاخره خود ، عزيز مصر ولايت گردد و مقام خلافت و نبوّت و سلطنت حقيقيه او را دست دهد و پنج حس ظاهر و شش حس باطن و عقل نظرى و عملى يا عقل و نفس او را سجده نمايند » . ( اسرار العشق ، ص 22 - 23 ) . بخش دوم كتاب نيز با مقدمهء مختصرى به نثر در تأويل داستان مصاحبت موسى ( ع ) و خضر و شرح اشارتهاى موجود در اين حكايت براى